Ποιος είναι πιο ηθικός, ο θρήσκος ή ο άθεος;


Πριν μερικές μέρες πέτυχα το παρακάτω σχόλιο στο Facebook που μου έκανε εντύπωση:

Ο Ντοστογιέφσκι είχε πει «Όπου δεν υπάρχει Θεός, όλα επιτρέπονται» , οπότε η Θρησκεία με βάση το νόμο του Θεού, βάζει όρια στο τι πρέπει και τι όχι…

Ο συγγραφέας κάνει ένα ισχυρισμό και όπως έχουμε πει, ο κάθε ισχυρισμός θα πρέπει να τεθεί κάτω από κριτικό βλέμμα και να δούμε αν υπάρχουν στοιχεία που να τον υποστηρίζουν ή όχι.

Πολλοί πιστεύουν πως οι κανόνες ηθικής που έχουμε και ακολουθούμε, η δυτική κυρίως κοινωνία, έχουν προέλθει από τη θρησκεία. Χωρίς τη θρησκεία να μας θέσει τα όρια, θα ήμασταν ανήθικοι.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως πάρα πολλές αγαθοεργίες γίνονται από θρησκευτικές οργανώσεις. Χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια άνθρωποι, τρώνε ένα πιάτο φαϊ ή αποκτούν έστω και προσωρινή στέγη, με τη βοήθεια της εκκλησίας (σε διάφορες χώρες, όχι μόνο Ελλάδα) ή κάποιας θρησκευτικής οργάνωσης.

Παράλληλα, επίσης δεν υπάρχει αμφιβολία πως μερικοί από τους μεγαλύτερους πολέμους και όχι μόνο, έχουν γίνει στο όνομα του θεού.

Οι θρησκευόμενοι μπορούν να ανοίξουν τη βίβλο ή το κοράνι και να βρουν αποσπάσματα που μιλούν για αγάπη και συμπόνια, ενώ οι κριτικοί, σαν εμένα, να απαριθμήσουν δεκάδες άλλα αποσπάσματα όπου οι ιστορίες που διαβάζουμε είναι τόσο φριχτές ή τρομακτικές ώστε να απορούμε για τους ηθικούς κανόνες που προσπαθούσε να μεταφέρει ο συγγραφέας αυτών των βιβλίων στους αναγνώστες του.

Δεν είναι λίγα τα αποσπάσματα όπου ο θεός δίνει άδεια να τελεστούν αποτρόπαιες πράξεις στο όνομά του όπως γενοκτονίες, φόνοι και βιασμοί. Μερικά αποσπάσματα είναι πραγματικά απίστευτα όπως το αγαπημένο μου, την ιστορία όπου κάτι παιδιά κορόιδεψαν τον προφήτη Ελισσαίο για τη καράφλα του και αυτός τα καταράστηκε με αποτέλεσμα ο θεός να στείλει δύο θηλυκές αρκούδες να κομματιάσουν και τα 42.

Το να προσπαθήσεις να δεις αν ο κόσμος θα ήταν καλύτερος ή χειρότερος χωρίς τη θρησκεία είναι πρακτικά αδύνατο. Αυτό συμβαίνει διότι η θρησκεία βρίσκεται παντού. Σίγουρα υπάρχουν χώρες, όπως η Δανία, όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού είναι άθεοι και ηθικοί, αλλά οι θρήσκοι θα μπορούσαν να πουν πως η ηθική των άθεων αυτών, βασίζεται στο θρησκευτικό παρελθόν τους.

Το να δεις αν η θρησκεία έχει θετικό ή αρνητικό πρόσημο στον κόσμο είναι σαν να προσπαθείς να δεις αν θα ήμασταν καλύτερα με τρία φύλα και όχι δύο.

Ίσως να είχε νόημα αν προσπαθούσαμε να δούμε αν ένα θρησκευόμενο άτομο είναι πιο ηθικό από έναν άθεο.

Διάφορες έρευνες έχουν γίνει πάνω σε αυτό το θέμα και το πιο ενδιαφέρον αποτέλεσμα ήταν πως σε γενικές γραμμές, οι πιστοί κάνουν πιο πολλές αγαθοεργίες από τους άθεους. Αυτό ισχύει ακόμα και όταν υπολογίσουμε τον παράγοντα ηλικίας και δημογραφικών.

Γιατί συμβαίνει αυτό άραγε; Είναι όντως η θρησκεία η αιτία;

Οι ερευνητές Robert Putnam και David Campbell έκαναν μια έρευνα όπου ρωτούσαν τους πιστούς σχετικά με τη ζωή μετά θάνατο, τη σημασία του θεού στην ηθική και για διάφορες άλλες πτυχές της θρησκευτικής ζωής.

Όπως έδειξε η έρευνα καμία από αυτές τις ιδέες δεν έπαιζε ρόλο στη τάση των πιστών να προσφέρονται εθελοντικά, ή να κάνουν αγαθοεργίες. Αντιθέτως, αυτό που μετρούσε ήταν η συμμετοχή σε θρησκευτικές κοινωνικές ομάδες. Με άλλα λόγια, όσο πιο πολλές φορές το άτομο πήγαινε στην εκκλησία, τόσο πιο πιθανό ήταν να συμμετέχει σε εθελοντικές προσπάθειες ή να προσφέρει αγαθοεργία.

Όπως είπαν και οι επιστήμονες που έκαναν την έρευνα, τα στατιστικά λένε πως ακόμα και ένας άθεος που συμμετέχει στη κοινωνική ζωή της εκκλησίας είναι πιο πιθανό να συμμετάσχει σε φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Οι άνθρωποι δεν επηρεαζόμαστε από τα θρησκευτικά μας πιστεύω αλλά από την αίσθηση πως ανήκουν σε μια θρησκευτική ομάδα.

Η σημασία της κοινωνικής ομάδας και η μη σημασία των θρησκευτικών πιστεύω φαίνεται και σε άλλα σημεία. Ο ψυχολόγος Jeremy Ginges και η ομάδα του βρήκαν σημαντική σχέση μεταξύ θρησκευτικότητας και επιθέσεων αυτοκτονίας μεταξύ Παλαιστίνιων. Και σε αυτή τη περίπτωση αυτό που έπαιζε ρόλο δεν ήταν τα θρησκευτικά πιστεύω αλλά η θρησκευτική κοινότητα: η συχνότητα προσέλευσης στο Τζαμί προέβλεπε τη πιθανότητα υποστήριξης επιθέσεων αυτοκτονίας, ενώ η συχνότητα προσευχής, όχι.

Σε ομάδες όπως Ινδονήσιους Μουσουλμάνους, Μεξικάνους Καθολικούς, Βρετανούς Προτεστάντες, Ρώσους Ορθόδοξους, Ισραηλινούς Εβραίους, Ινδούς Ινδουιστές, η συχνότητα της προσέλευσης στο θρησκευτικό χώρο, αλλά όχι η συχνότητα προσευχής, προβλέπει την απάντηση σε ερωτήσεις όπως: «οι πιστοί των άλλων θρησκειών φταίνε για πολλά από τα προβλήματα του κόσμου».

Παρόλο που η συμπεριφορά κάποιου προβλέπεται καλύτερα από τη προσέλευσή του σε θρησκευτικούς χώρους από ότι από το πόσο θρήσκος είναι, μοιάζει λογικό να συμπεράνουμε πως κάποιος που πιστεύει πως ο θεός θέλει να σκοτώσει άπιστους, θα είναι πιο ενθουσιώδης στη δολοφονία των άπιστων από ότι κάποιος που δεν πιστεύει καθόλου στο θεό.

Επιπλέον διάβασμα:

  • Robert D. Putnam and David E. Campbell, American Grace: How Religion Divides and Unites Us (New York: Simon & Schuster, 2010), 467, 473.
  • Paul Bloom. “Just Babies The Origins of Good and Evil.
  • J. Ginges, I. Hansen, and A. Norenzayan, “Religion and Support for Suicide Attacks,” Psychological Science 20 (2009): 224–30.

hitch

Advertisements

Tagged:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: