Είναι η θρησκεία μια δεισιδαιμονία;


Πολλές φορές έχω αποκαλέσει τη θρησκεία μια δεισιδαιμονία και οι πιστοί θυμώνουν. «Όχι, δεισιδαιμονία δεν είναι η θρησκεία αλλά το να πιστεύεις πως μια μαύρη γάτα είναι γρουσουζιά!», μου λένε με νεύρα.

Αν και μια φορά πριν χρόνια μια μαύρη γάτα μου είχε βάλει τρικλοποδιά και έπεσα κάτω, οφείλω να ομολογήσω πως οι μαύρες γάτες μάλλον δεν είναι γρουσούζικες.

Για να δούμε αν έχω δίκιο πρέπει να ορίσουμε τη δεισιδαιμονία. Με ένα απλό ψάξιμο βρήκα τους παρακάτω ορισμούς:

  • δεισιδαιμονία η [δisiδemonía]: πίστη ή αντίληψη που με ανορθολογικό τρόπο αποδίδει σε τυχαία γεγονότα, σε πράξεις ή σε αντικείμενα υπερφυσικές ιδιότητες που μπορούν δήθεν να επηρεάσουν αρνητικά την πορεία και την τύχη της ζωής του ανθρώπου (πρβ. πρόληψη).
  • δεισιδαιμονία θηλυκό: ο παράλογος φόβος για το υπερφυσικό, η πίστη σε αντιεπιστημονικές δοξασίες περί επιρροής κακοποιών πνευμάτων πάνω στη ζωή μας

Πράγματι, όπως έχουμε δει σε αυτό το μπλογκ, αν εξαιρέσεις τις βασικές αρχές της θρησκείας που συνήθως είναι απλές (πχ αγάπα τον πλησίον σου), τα υπόλοιπα όλα είναι ανορθολογικά.

Για παράδειγμα, γιατί είναι ανορθολογικό να πιστεύεις πως όταν χτυπάς ξύλο ξορκίζεις το κακό, αλλά είναι λογικό να πιστεύεις πως θα πας στη κόλαση αν αυνανιστείς στο δωμάτιό σου; Γιατί στο είπε ο θεός; Μα ο θεός βασίζεται στη πίστη και όχι στη λογική. Άρα;

Ο δεύτερος ορισμός μιλάει για τον «παράλογο φόβο», όπως ας πούμε το ότι ο θεός ξέρει τι σκεφτόμαστε και αν κοιτάξω τον ποπό μιας κυρίας μπροστά μου, κάνοντας ταυτοχρόνως απαγορευμένες σκέψεις, θα με τιμωρήσει. Πολύ πιο πιθανό θα είναι να με τιμωρήσει Η Σύζυγος, αν με πιάσει στα πράσα, παρά ο θεός.

Ο δεύτερος ορισμός μιλάει επίσης για αντιεπιστημονικές δοξασίες όπως… .σχεδόν όλα όσα αναφέρονται στα ιερά βιβλία. Από τη παρθενογένεση, λες και το σεξ είναι κάτι από το οποίο δεν μπορεί να προέλθει θεός, μέχρι την ανάληψη στους ουρανούς σε μια άμαξα που σέρνεται από άλογα, ενώ, όπως είναι επιστημονικώς γνωστό, τα άλογα δεν μπορούν να πετάξουν πάνω από ένα συγκεκριμένο υψόμετρο λόγο της χαμηλής πυκνότητας του αέρα (είναι θέμα αεροδυναμικής).

Συνεπώς, καταλήγουμε εύκολα στο συμπέρασμα πως, με βάση τους παραπάνω ορισμούς, η θρησκεία είναι άλλη μια δεισιδαιμονία και το γεγονός πως την μοιράζονται περισσότεροι άνθρωποι από αυτούς που πετούν αλάτι πίσω τους όταν αυτό χύνεται, σε καμία περίπτωση δεν της δίνει μεγαλύτερη αξία ή βαρύτητα.

Πιστός: Μα, οι ορισμοί αυτοί ισχύουν για άλλα πράγματα και όχι τη θρησκεία;

Εγώ: Δηλαδή το δωδεκάθεο δεν είναι δεισιδαιμονία;

Πιστός: Ε, αυτό είναι, μόνο η αληθινή θρησκεία δεν είναι.

Εγώ: Ποια είναι αυτή;

Πιστός: Η δική μου!

Πιστεύω πως καταλαβαίνετε που το πάω…

Advertisements

Tagged: ,

5 thoughts on “Είναι η θρησκεία μια δεισιδαιμονία;

  1. invisible lighthouse Ιουνίου 26, 2015 στο 07:43 Reply

    μου θύμισε αυτό που έγραφε ο Μπρεχτ. στις ιστορίες του κ. Κόυνερ..

    κάποιος ρώτησε τον κ. Κ. αν υπάρχει θεός. Ο κ. Κ. του είπε: Σε συμβουλεύω να σκεφτείς αν η συμπεριφορά σου θ’ αλλάξει ανάλογα με την απάντηση που θα δώσεις στο ερώτημα. Αν δεν θ’ αλλάξει, τότε η ερώτηση είναι περιττή. Αν θ’ αλλάξει, τότε μπορώ τουλάχιστο να σε βοηθήσω λέγοντας πως εσύ αποφάσισες κιόλας: χρειάζεσαι ένα θεό.

    Μου αρέσει!

    • Greek Skeptic Ιουνίου 26, 2015 στο 10:28 Reply

      Πολύ καλός ο Μπρεχτ. Θα πρέπει να θυμάμαι αυτό το επιχείρημα.

      Μου αρέσει!

  2. Αγωνιστής Σεπτεμβρίου 4, 2015 στο 19:52 Reply

    Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα…

    Η λέξη κλειδί στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η λέξη «αρνητικά», η οποία προσδίδει στον όρο δεισιδαιμονία άσχημο χαρακτήρα.

    Η πίστη στο Θεό δεν συνοδεύεται από κάτι το αρνητικό, εκτώς και αν παρουσιάζεται με λάθος τρόπο. Οι υπερβολές του τύπου «θα πας στη κόλαση αν αυνανιστείς στο δωμάτιό σου» δεν έχουν πραγματική βάση, αλλά προέρχονται από τη λανθασμένη τάση ορισμένων (ακόμα και πιστών) να φαντάζονται το Θεό ως τιμωρό, κάτι που δεν ισχύει.

    Οι περισσότεροι άθεοι, έχοντας σχηματίσει μια τέτοια εικόνα για το Θεό (γι’ αυτό άλλωστε και Τον απορρίπτουν), ερμηνεύουν τις ενέργειές Του πάντα αρνητικά, προσπαθώντας να πείσουν (τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους) ότι δεν υπάρχει. Αυτό, όμως, δεν είναι αντικειμενική κριτική, αλλά προκατάληψη.

    Ούτε η επιστήμη είναι πανάκεια, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που οι ίδιοι οι επιστήμονες παραδέχονται ότι δεν μπορούν να προχωρήσουν παραπέρα, οπότε και καλείται κανείς να επιλέξει: θέλει να πιστέψει στο Θεό ή όχι; Πάντως, και στις δύο περιπτώσεις είναι θέμα πίστης και όχι λογικής.

    Θα συνέχιζα, αλλά φοβάμαι ότι θα βγω από το θέμα. Εάν, πάντως, κάποιος θέλει περεταίρω συζήτηση είμαι στη διάθεσή του.

    Μου αρέσει!

    • Greek Skeptic Σεπτεμβρίου 4, 2015 στο 23:48 Reply

      Φίλε Αγωνιστή, λες: «Η πίστη στο Θεό δεν συνοδεύεται από κάτι το αρνητικό, εκτώς και αν παρουσιάζεται με λάθος τρόπο» και αυτό είναι ένα από τα βασικότερα προβλήματα των άγιων βιβλίων σε όλες τις θρησκείες, το γεγονός πως είναι ανοιχτά σε ερμηνίες. Αυτό έχει οδηγήσει στην ύπαρξη μερικών χιλιάδων χριστιανικών δογμάτων. Αν ο θεός ήθελε, είμαι σίγουρος πως θα μπορούσε να μην αφήσει περιθώρια ερμηνίας.
      Λες: «Οι περισσότεροι άθεοι, έχοντας σχηματίσει μια τέτοια εικόνα για το Θεό (γι’ αυτό άλλωστε και Τον απορρίπτουν)». Δεν ξέρω για τους περισσότερους άθεους. Αυτός ο άθεος έχει απορρίψει το θεό διότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να υποστηρίζει την ύπαρξή του, πέρα από τη βίβλο και είναι τόσο παράλογος που δεν μπορώ να τον δεχθώ. Αν θέλει ας μου αλλάξει τη γνώμη.
      Λες: «Ούτε η επιστήμη είναι πανάκεια, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που οι ίδιοι οι επιστήμονες παραδέχονται ότι δεν μπορούν να προχωρήσουν παραπέρα, οπότε και καλείται κανείς να επιλέξει: θέλει να πιστέψει στο Θεό ή όχι;» Προφανώς η επιστήμη δεν είναι πανάκεια. Η επιστήμη δεν είναι παρά μια μέθοδο εξήγησης των φαινομένων γύρω μας και τίποτε άλλο.
      Το γεγονός όμως πως κάποιοι επιστήμονες δεν έχουν όλες τις απαντήσεις σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει πως η άλλη εναλλακτική είναι ο θεός. Εκτός εάν ο θεός σου είναι ο θεός των κενών, δηλαδή υπάρχει εκεί όπου έχουμε κενό στη γνώση μας. Σε αυτή τη περίπτωση είναι καταδικασμένος να μικραίνει συνεχώς.

      Μου αρέσει!

      • Αγωνιστής Σεπτεμβρίου 5, 2015 στο 01:06

        Ας πάρουμε τα πράγματα ένα ενα:

        «Αν ο θεός ήθελε, είμαι σίγουρος πως θα μπορούσε να μην αφήσει περιθώρια ερμηνίας». Ο Θεός, όμως, έφτιαξε τον άνθρωπο ελεύθερο να επιλέξει αν θέλει να Τον ακολουθήσει ή όχι. Αν έκανε τα πράγματα έτσι ώστε να μην υπήρχε περιθώριο επιλογής θα στερούσε από τους ανθρώπους την ελευθερία αυτή. Τα λάθη στην ερμηνεία προκύπτουν ακριβώς επειδή κάποιοι κάνουν κακή χρήση της ελευθερίας τους και παραποιούν (είτε το καταλαβαίνουν είτε όχι) τα όσα ο Θεός αποκάλυψε.

        «Αυτός ο άθεος έχει απορρίψει το θεό διότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να υποστηρίζει την ύπαρξή του, πέρα από τη βίβλο και είναι τόσο παράλογος που δεν μπορώ να τον δεχθώ». Αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού υπάρχουν πολλές, αρκεί κάποιος να τις δεχτεί ως τέτοιες και να μην προσπαθήσει να τους δώσει άλλες ερμηνείες. Όσο για το «παράλογο» του Θεού, θα μπορούσε να πει κανείς ότι εξίσου παράλογη είναι η άποψη κάποιου ότι μπορεί ο κόσμος να φτιάχτηκε και να συνεχίζει να λειτουργεί για τόσα χρόνια τελείως τυχαία. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση θα πρέπει κανείς να δεχτεί ορισμένα πράγματα σαν δεδομένα χωρίς να μπορεί να τα αποδείξει. Από εκεί και πέρα μπορεί να συζητήσει ποιά άποψη ταιριάζει καλύτερα στην πραγματικότηα που βιώνουμε.

        «Το γεγονός όμως πως κάποιοι επιστήμονες δεν έχουν όλες τις απαντήσεις σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει πως η άλλη εναλλακτική είναι ο θεός». Δεν πρόκειται για εναλλακτική. Η πίστη και η επιστήμη μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς κανένα πρόβλημα, αρκεί η μία να μην μπαίνει στα χωράφια της άλλης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιοι προσπαθούν να αποδείξουν την ύπαρξη ή όχι του Θεού «επιστημονικά», καθώς, όπως σωστα λες και εσύ, η επιστήμη είναι πεπερασμένη και δεν μπορεί να εξηγήσει τα πάντα.

        «Εκτός εάν ο θεός σου είναι ο θεός των κενών, δηλαδή υπάρχει εκεί όπου έχουμε κενό στη γνώση μας. Σε αυτή τη περίπτωση είναι καταδικασμένος να μικραίνει συνεχώς». Γιατί να συμβεί κάτι τέτοιο; Μήπως ο Θεός θα μεγαλώσει ή θα μικρύνει επειδή ο άνθρωπος θα είναι σε θέση να καταλάβει καλύτερα πως λειτουργεί ο κόσμος που Αυτός έφτιαξε; Ο Θεός είναι πέρα από τη δυνατότητα αντίληψής μας (αλλιώς δεν θα ήταν Θεός), και δεν επηρεάζεται από την όποια νέα ανακάλυψη κάνει ο άνθρωπος.

        Για να σου δώσω ένα παράδειγμα, ας πάρουμε την ερώτηση «ποιός έφτιαξε τον κόσμο». Η επιστήμη δεν μπορεί να το απαντήσει. Μπορεί μόνο να περιγράψει τη διαδικασία, αλλά όχι το πώς μπήκε αυτή η διαδικασία σε λειτουργία. Αυτό είναι θέμα πίστης, είτε πιστεύεις στο Θεό είτε όχι.

        Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: