Ο παραλογισμός του φόβου


«50.000 παιδόφιλοι βρίσκονται ανά πάσα στιγμή στο Διαδίκτυο και ψάχνουν παιδάκια.» Τάδε έφη ο κύριος Alberto Gonzales Γενικός Εισαγγελέας υπό του George Bush Junior.

Το νούμερο είναι τεράστιο και τρομακτικό ειδικά αν είσαι γονιός όπως εγώ (έτσι μου λέει η γυναίκα μου, τί ξέρω εγώ;). Αλλά είναι αληθινό; Όταν ρωτήθηκε ο Γκονζάλες για τον αριθμό είπε πως του τον έδωσε το FBI και κατονόμασε τον πράκτορα. Όταν ρωτήθηκε ο πράκτορας είπε πως είναι ένα νούμερο που του φαίνεται λογικό, αλλά δεν ξέρει που το έμαθε, δεν θυμόταν.

Πριν καταλήξουμε σε συμπέρασμα ας δούμε λίγο πιο προσεκτικά τον αριθμό αυτόν. 50.000 παιδόφιλοι. 50.000, δεν είναι λίγο στρογγυλό; Θα μου πεις, ναι είναι αλλά δεν περιμένεις ένας εισαγγελέας να σου πει 50.237. Ίσως όχι, αλλά χωρίς άλλα στοιχεία τα οποία να επιβεβαιώνουν το νούμερο αυτό, εμένα μου φαίνεται βολικά στρογγυλό. Μου θυμίζει έναν αριθμό που θα δώσει κάποιος αν κληθεί να μαντέψει.
Αλλά ας πούμε πως είναι στρογγυλοποιημένος αριθμός και αυτό από μόνο του δεν είναι ικανό στοιχείο για να τον απορρίψουμε.

Από ποια έρευνα προέκυψε; Δεν νομίζω πως οι παιδόφιλοι είναι ιδιαίτερα ειλικρινείς στις τηλεφωνικές έρευνες ώστε να μιλήσουν για τα παράνομα σεξουαλικά τους γούστα. Μάλλον λοιπόν δεν ήταν τέτοιου είδους έρευνα.

Όπως και αν το δούμε, ο αριθμός μοιάζει φτιαχτός, λίγο “γεματούλης”, αλλά ούτε εγώ έχω έρευνα στα χέρια μου οπότε δεν μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητα. Μου μοιάζει ψεύτικος ο αριθμός, αλλά δεν μπορώ να εκτιμήσω πόσοι είναι πραγματικά οι παιδόφιλοι που σερφάρουν με σκοπό να βρουν το επόμενο θύμα. Πιο λογικό είναι να πούμε πως είναι μικρότερος αριθμός, πχ 10.000. Ε; Αλλά όταν ο πρώτος αριθμός, το 50.000, είναι φτιαχτό νούμερο, τότε με ποια λογική το 10.000 είναι πιο ρεαλιστικό; Γιατί να μην είναι το 60.000, ή το 5.000, ή το 5;

Το παραπάνω παράδειγμα είναι μια περίπτωση στην οποία τα νούμερα μας προκαλούν φόβο αλλά με μια απλή εξέταση ανακαλύπτουμε πως δεν βασίζονται σε μια αξιόπιστη έρευνα.

Στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001 δύο αεροπλάνα έπεσαν πάνω στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη. Η εικόνα ήταν τρομακτική και την είδαν εκατομμύρια άτομα.

Το αμέσως επόμενο διάστημα οι κρατήσεις θέσεων σε αεροπλάνα μειώθηκαν σημαντικά. Ήταν μια αναμενόμενη αντίδραση στις απίστευτες εικόνες που μπήκαν μέσα στο σπίτι μας από την τηλεόραση. Οι άνθρωποι άρχισαν να προτιμούν το αυτοκίνητό τους αντί για το αεροπλάνο (κυρίως στην Αμερική, δεν ξέρω αν υπήρχε και παρόμοια τάση στην Ευρώπη αλλά είναι λογικό να υπήρχε έστω και μειωμένη).

Το πρόβλημα όμως είναι πως στατιστικά το αεροπλάνο είναι πολύ πιο ασφαλές μέσο για να ταξιδέψεις από το αυτοκίνητο. Η στατιστική δείχνει πως είναι περίπου 22 φορές πιο πιθανό να έχεις ένα θανατηφόρο ατύχημα με αυτοκίνητο αντί με αεροπλάνο.
Έτσι λοιπόν, όταν μετρήθηκε αυτή η αύξηση στις μετακινήσεις με αυτοκίνητο, ήταν εύκολο να μετρηθεί και η αύξηση στους θανάτους που προέκυπταν από αυτή την αύξηση. Οι αριθμοί έδειξαν πως η αύξηση αυτή είχε σαν αποτέλεσμα περίπου 1.000 θανάτους περισσότερους από ότι τα προηγούμενα έτη. Άρα λόγο της αλλαγής από αεροπλάνο σε αυτοκίνητο πέθανε το 1/3 των ανθρώπων που πέθανε κατά τις επιθέσεις στους δίδυμους πύργους. Αλλά κανείς δεν το πήρε είδηση. Κανείς δεν κατάλαβε για ποιό λόγο υπήρξε αυτή η αύξηση στους θανάτους και σίγουρα όχι οι συγγενείς των θυμάτων.
Το συμπέρασμα είναι πως η φοβία για τις πτήσεις που δημιουργήθηκε μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου οδήγησε πολλούς ανθρώπους στην παράλογη επιλογή του να πάρουν αυτοκίνητο και είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση των θανάτων από τροχαίο.

Τα παραπάνω παραδείγματα είναι πολύ λίγα μπροστά στο τί πραγματικά συμβαίνει γύρω μας. Η κουλτούρα του φόβου που καλλιεργείται για διάφορους λόγους (θα τους δούμε παρακάτω) είναι πολύ έντονη. Ενώ πριν από μερικά χρόνια τα παιδιά παίζανε στις αλάνες μέχρι και μετά το ηλιοβασίλεμα, σήμερα τα παιδιά βγαίνουν έξω με άγχος και επιστασία, αν βγούνε.  Ο φόβος του απαγωγέα μας έχει παγώσει παρόλο που οι απαγωγές παιδιών είναι εξαιρετικά λίγες και συνήθως γίνονται από συγγενή ή γνωστά άτομα (76%) και όχι αγνώστους. Τα παιδιά καταλήγουν να περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι με αποτέλεσμα, ο καθιστικός τρόπος ζωής, να συνεισφέρει στα προβλήματα παχυσαρκίας που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια. Αλλά αυτό δεν το καταλαβαίνουμε διότι χρονικά τα δύο γεγονότα (ο εγκλεισμός και τα συμπτώματά του) δεν είναι κοντά.

Τί συμβαίνει όμως; Γιατί ο φόβος μας οδηγεί σε παράλογες αποφάσεις; Γιατί είμαστε τόσο επιρρεπείς;

Ένας λόγος είναι πως ο φόβος “πουλάει”. Μας τρομάζουν για την ασφάλεια των παιδιών μας και αγοράζουμε λογισμικό παρακολούθησης των κινήσεών τους στο διαδίκτυο. Μας τρομάζουν για τα ζιζανιοκτόνα και αγοράζουμε τα ακριβότερα “φυσικά προϊόντα” (για αυτό το θέμα θα μιλήσουμε άλλη φορά).
Ο φόβος λοιπόν είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο marketing και χρησιμοποιείται συνεχώς.

Ο άλλος λόγος είναι πως ο φόβος είναι μια απολύτως φυσική αντίδραση που εξελίχθηκε στο πρωτόγονο μυαλό μας για να μας προστατεύει και να μας βοηθήσει να επιβιώσουμε.
-Βλέπω μια σκιά πίσω από το δέντρο! Τί είναι; Ένα λιοντάρι! Τρέχα να σωθείς!
Αν δεν είχαμε το φόβο δεν θα επιβιώναμε. Ο φόβος στο μυαλό μας δουλεύει στιγμιαία, σχεδόν αυτόματα. Δεν έχουμε πολύ χρόνο να σκεφτούμε τί ακριβώς μπορεί να είναι η σκιά που βλέπουμε. Μόλις τη δούμε το μυαλό μας, μας δίνει αμέσως εντολή να την αποφύγουμε. Κάθε καθυστέρηση μπορεί να αποβεί μοιραία.
Οι ψυχολόγοι αποκαλούν αυτό το μηχανισμό Σύστημα 1. Το Σύστημα 1 είναι το “ένστικτο”, ας μου επιτραπεί η έκφραση, αυτό που μας λέει τί να κάνουμε χωρίς να το σκεφτούμε. Αυτό που μας αναγκάζει να βάλουμε τα χέρια μπροστά όταν πέφτουμε, ακόμα και όταν είναι εξαιρετικά πιθανό να τα σπάσουμε, προκειμένου να προστατέψουμε το κεφάλι μας. Αυτή τη κίνηση δεν τη σκεφτόμαστε, απλώς γίνεται.

Αντιθέτως, το Σύστημα 2 είναι αυτό που σκέφτεται λογικά και αναλύει καταστάσεις. Αυτό παίρνει τα στοιχεία από το Σύστημα 1 και αναλύει τη κατάσταση προκειμένου να φτάσει σε ένα συμπέρασμα το οποίο μπορεί και να είναι διαφορετικό από αυτό στο οποίο έφτασε το Σύστημα 1. Το πρόβλημα ξεκινά επειδή το Σύστημα 2 είναι αργό και καμιά φορά δεν εμπλέκεται καθόλου στις αποφάσεις μας. Κοιμάται.

Σε αυτές τις περιπτώσεις οι αποφάσεις παίρνονται όλες με το Σύστημα 1 το οποίο είναι μεν χρήσιμο αλλά στη βιασύνη του και με δεδομένο το γεγονός πως η ζωή μας έχει αλλάξει πολύ και δεν ζούμε πλέον στη σαβάνα, δεν προσφέρει αυτά που θα έπρεπε. Βλέπετε, το Σύστημα 1 εξελίχθηκε όταν ήμασταν πρωτόγονοι, μπορεί και όταν ήμασταν ακόμα ζώα, αλλά οι αλλαγές στη ζωή μας ήρθαν πιο γρήγορα από ότι κινείται η Εξέλιξη και έτσι το Σύστημα 1 έχει μείνει πίσω.

Όταν λοιπόν μιλάει ο φόβος, μιλάει το Σύστημα 1 το οποίο παίρνει γρήγορες αποφάσεις και δεν τις πολυσκέφτεται.

Τί μπορούμε να κάνουμε εμείς;

Ότι λέω κάθε φορά. Σκέψη, ψυχραιμία και λογική. Προφανώς δεν μιλάω για τις περιπτώσεις όπου πρέπει να γλυτώσουμε από κάποιον με μαχαίρι, αν και σε αυτή τη περίπτωση η ψυχραιμία είναι πιο σημαντική από τον πανικό.
Είναι απαραίτητο κάθε φορά που έχουμε να πάρουμε μια σημαντική απόφαση να εξετάζουμε τις επιλογές μας με προσοχή, να μαθαίνουμε όσα περισσότερα μπορούμε για το θέμα, να μη συμβουλευόμαστε μόνο πηγές που συμφωνούν με την ιδέα που έχουμε αλλά να ακούμε και την άλλη άποψη, να τα ζυγίσουμε όλα δίκαια και τότε μόνο θα μπορούμε να πούμε πως έχουμε πάρει την πιο σωστή απόφαση που θα μπορούσαμε, πάντα με δεδομένο τις πληροφορίες που έχουμε διαθέσιμες.

Ειδικά όταν αυτές οι αποφάσεις αφορούν τα παιδιά μας ή εμάς, το μυαλό μας πρέπει να είναι καθαρό και ο φόβος να μη μας επηρεάζει.

Δύσκολο.

Πηγές:

Advertisements

Tagged: ,

2 thoughts on “Ο παραλογισμός του φόβου

  1. […] μια ματιά σε ένα από τα προηγούμε άρθρα μου σχετικά με το φόβο και τα παράλογα πράγματα που […]

    Μου αρέσει!

  2. […] μια ματιά σε ένα από τα προηγούμενα άρθρα μου σχετικά με το φόβο και τα παράλογα πράγματα που […]

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: