Ποιά είναι τα όρια της ελευθερίας του λόγου


Μεγάλο ζήτημα έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες ημέρες μετά τη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου. Παραγωγός του ραδιοφωνικού σταθμού “Κόκκινο” που πρόσκειται στον ΣΥΡΙΖΑ, έκανε τη παρακάτω δήλωση στο τοίχο του στο Facebook:

1013040_623753177647161_1962243420_n

Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει βέβαια είναι η αναμενόμενη: τί θα πει ελευθερία του λόγου και ως που φτάνει.

Το θέμα είναι πολύ πιο σημαντικό από όσο φανταζόμαστε κυρίως γιατί χαρακτηριστικό όλων των απολυταρχικών καθεστώτων είναι πως έχουν πολλές απαγορεύσεις. Είναι ασφαλές να πούμε πως ενώ στη δημοκρατία ξέρουμε τί δεν επιτρέπεται να κάνουμε, σε ένα απολυταρχικό καθεστώς ξέρουμε τί επιτρέπεται να κάνουμε. Με άλλα λόγια στη δημοκρατία οι νόμοι που απαγορεύουν είναι σχετικά λίγοι και είναι πιο εύκολο να τους γνωρίζεις. Αντιθέτως, σε ένα απολυταρχικό καθεστώς οι απαγορευτικοί νόμοι είναι τόσοι πολλοί ώστε είναι ευκολότερο να θυμάσαι τί επιτρέπεται διότι τα υπόλοιπα απαγορεύονται.

Ο κύριος Μπητσιμέας, του οποίου το post βλέπουμε παραπάνω, έγραψε αυτό που ήθελε να γράψει και ξέσπασε θύελλα. Από αυτά που διάβασα κράτησα τα παρακάτω:

  • Δεν έπρεπε να προσβάλει τα θεία.
  • Δεν έπρεπε να προσβάλλει τη Παναγία
  • Δεν έπρεπε να προσβάλλει το Έθνος
  • Δεν έπρεπε να προσβάλλει τους Έλληνες.

Όσοι έχετε διαβάσει τα γραπτά μου σε αυτό το μπλογκ θα έχετε καταλάβει πως είμαι αρκετά φιλελεύθερος  και προσπαθώ να γράφω τη γνώμη μου για οτιδήποτε με απασχολεί. Έχω λοιπόν επανειλημμένως γράψει πως το να κοροϊδεύεις τις θρησκείες είναι ο καλύτερος τρόπος για να τις αποδομήσεις και πως δεν δικαιούνται σεβασμού. Σε αυτή τη θέση παραμένω και επαυξάνω λέγοντας πως δεν με ενοχλεί αν κάποιοι προσβάλλονται από αυτό.

Να εξηγήσω.

Η θρησκεία είναι μια ιδέα. Μιας και η ύπαρξη του θεού δεν μπορεί να αποδειχθεί η θρησκεία αναγκαστικά παραμένει μια ιδέα και ως τέτοια πρέπει να τη “χτυπάμε” μέχρι να την απορρίψουμε πλήρως ως άχρηστη, ή να βρούμε τρόπο να αποδείξουμε την αλήθεια της. Σε αυτή την προσπάθεια οι άθεοι σαν εμένα προσπαθούν να δείξουν πως είναι απορρίψιμη και οι πιστοί πως είναι αληθινή και απαραίτητη.

Αυτή η σύγκρουση, εφόσον γίνεται σε κόσμια πλαίσια και χωρίς βία, μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει. Στην προσπάθεια λοιπόν αυτή, και μέχρι να αποδειχθεί η αλήθεια της θρησκείας, θεωρώ πως είναι “free game”, ελεύθερος στόχος προς γελοιοποίηση. Στα παραπάνω πλαίσια το post του κύριου Μπητσιμέα είναι αποδεκτό. Η Ορθοδοξία είναι θρησκεία και ως τέτοια είναι ελεύθερος στόχος. Το ίδιο είναι και η Παναγία (για την οποία μοναδική απόδειξη πως υπήρχε είναι η γεμάτη σφάλματα βίβλος). Το Έθνος θα το δούμε παρακάτω.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να διευκρινίσω κάτι για να μην παρεξηγηθώ.  Μπορεί να θεωρώ αποδεκτό το παραπάνω post αλλά πιστεύω πως είναι αγενές και άκομψο. Όποιες και αν είναι οι απόψεις μου για τη θρησκεία, ότι και αν έχω γράψει και έχω γράψει πολλά, σας προκαλώ να βρείτε ένα κείμενο στο οποίο βρίζω τη θρησκεία ή κάποιο πρόσωπο της πίστης. Αυτό δεν το κάνω γιατί τα σέβομαι, αντιθέτως, δεν τα σέβομαι καθόλου. Το κάνω διότι οι αρχές που έχω πάρει από την οικογένειά μου απαιτούν, όταν διαφωνώ με κάτι, να το κάνω κόσμια και με επιχειρήματα λογικά. Οι βρισιές δεν ανήκουν σε αυτή την κατηγορία και δεν τις χρησιμοποιώ.

Τα παραπάνω ισχύουν για τις ιδέες και όχι για τους ανθρώπους. Το να προσβάλλεις άνθρωπο είναι διαφορετικό και θα εξηγήσω γιατί.

Όταν προσβάλλεις μια ιδέα μπορείς, υπό τις προϋποθέσεις που ανέφερα παραπάνω, να τη βελτιώσεις. Όταν όμως προσβάλλεις έναν άνθρωπο είναι πολύ πιο πιθανό να του κάνεις ζημιά, αυτός είναι και ο σκοπός της προσβολής ούτως ή άλλως. Συνεπώς το να προσβάλλεις έναν άνθρωπο δεν είναι σε καμία περίπτωση εποικοδομητικό και το μόνο που προκαλεί είναι την αντίδρασή του.

Το θέμα όμως περιπλέκεται όταν μιλάμε για το Έθνος. Για να καταλάβουμε αν το να προσβάλλεις ένα έθνος είναι κακό πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τί είναι έθνος.

Έθνος: Έθνος ονομάζεται ένα σύνολο ανθρώπων που μοιράζονται κοινά γνωρίσματα που διακρίνουν το σύνολο αυτό, σε παγκόσμια κλίμακα. Τα κυριότερα από τα γνωρίσματα αυτά μπορεί να είναι η φυλή, η γλώσσα, το θρήσκευμα, η κοινή ιστορία και ο πολιτισμός και η γεωγραφική καταγωγή. Ιστορικά όμως, βασικότερο στοιχείο για την ύπαρξη ενός έθνους είναι η ανάπτυξη της εθνικής του συνείδησης ή ακριβέστερα η κοινή ιστορική αποστολή, δηλαδή ο ιδεολογικός παραγκωνισμός των υπόλοιπων στενότερων (π.χ. φατριασμός, τοπικισμός) ή και ευρύτερων (π.χ. φυλετισμός, αυτοκρατορισμός, οικουμενισμός) ομαδοποιήσεων, χάριν του εθνικισμού. (wikipedia)

Με βάση το παραπάνω, το Ελληνικό έθνος μπορεί να αποτελείται από άτομα με άλλη θρησκεία (ή καμία), που δεν μιλάνε ελληνικά (πχ μετανάστες με ελληνική καταγωγή από άλλες χώρες), δεν έχουν κοινή ιστορία και δεν μένουν και στον ίδιο γεωγραφικό χώρο (έλληνες μετανάστες σε άλλες χώρες). Θεωρητικά όμως όλοι μας έχουμε τον ίδιο στόχο, μια κοινή αποστολή, την ευημερία της Ελλάδας, οπότε με αυτή τη λογική ανήκουμε σε ένα έθνος. Κάποιος βέβαια μπορεί να πει πως τίποτα από τα παραπάνω δεν τον καλύπτουν οπότε δεν ανήκει στο έθνος.
Η γνώμη μου είναι πως η έννοια έθνος είναι τόσο αόριστη και αλλάζει τόσο συχνά ώστε δεν έχει νόημα να λέμε πως μπορείς να προσβάλλεις ένα έθνος. Οπότε γνώμη μου είναι πως η προσβολή προς το έθνος είναι κενή και άρα ανάξια περεταίρω σχολιασμού.

Οπότε, για να ανακεφαλαιώσουμε, ο κύριος Μπητσιμέας δεν έχει πει κάτι προσβλητικό. Αγενές ναι, απρεπές σίγουρα, αλλά προσβλητικό όχι. Που είναι το πρόβλημα λοιπόν; Το πρόβλημα είναι πως υπάρχουν νόμοι που, καλώς ή κακώς, προστατεύουν και τις ιδέες και τα συναισθήματα των ανθρώπων από την προσβολή. Έτσι λοιπόν, εκτός από νόμους που απαγορεύουν την προσβολή ενός ατόμου, έχουμε και νόμους που απαγορεύουν την προσβολή των θρησκειών και αυτό είναι λάθος.

Οι νόμοι που προστατεύουν ιδέες όπως είναι η θρησκεία δεν προσφέρουν τίποτα. Αντιθέτως η προσπάθεια να προστατέψουμε τη θρησκεία από αυτό που θεωρεί ο κάθε ένας προσβλητικό δυσκολεύει την ανταλλαγή απόψεων με αποτέλεσμα να μη μπορούμε να προοδεύσουμε σαν άτομα, σαν άνθρωποι. Φανταστείτε να θεωρούσα προσβλητικό οι άνθρωποι να φοράνε βερμούδες. Δεν έχω πρόβλημα με τα σορτσάκια, τα παντελόνια ή τις φούστες, αλλά οι βερμούδες είναι προσβλητικές. Το γιατί δεν έχει σημασία μιας και ούτε η θρησκεία βασίζεται στη λογική αλλά στο πιστεύω. Έτσι λοιπόν και εγώ πιστεύω πως οι βερμούδες είναι προσβλητικές. Αν αύριο μαζέψω αρκετούς και πιέσουμε να δημιουργηθεί ένας τέτοιος νόμος θα κάναμε καλό; Όχι βέβαια.
Έτσι είναι και οι νόμοι που προστατεύουν τις ιδέες, είτε αυτές είναι μια θρησκεία είτε κάτι άλλο.

Συνεπώς θα έπρεπε να είμαστε ελεύθεροι να πούμε ότι θέλουμε για ότι θέλουμε, ακόμα και για ανθρώπους.  Αλλά για τους ανθρώπους θα πρέπει να υπάρχουν νόμοι που θα προστατεύουν αυτόν που θεωρεί πως προσβλήθηκε προσωπικά. Αυτός θα πρέπει να μπορεί να απευθυνθεί στα δικαστήρια και να ζητήσει από τον υβριστή του να αποδείξει τα λεγόμενα του. Αν δεν το πετύχει τότε ο υβριστής θα πρέπει να υποστεί τις συνέπειες.

Σήμερα όμως έχουμε νόμους και για τη θρησκεία. Τί κάνουμε;

Βασικό χαρακτηριστικό μιας δημοκρατίας είναι πως οι πολίτες σέβονται τους νόμους ακόμα και αν δεν συμφωνούν με αυτούς. Αν λοιπόν κάποιος μου κάνει μήνυση γιατί προσέβαλα τη θρησκεία του θα έχω μια επιλογή. Να πάω στα δικαστήρια και να υπερασπίσω τον εαυτό μου. Αν πιστεύω πως αυτό είναι άδικο τότε δεν έχω παρά να βρω κάποιο κόμμα που να υπόσχεται τη κατάργηση αυτού του νόμου και να το ψηφίσω προκειμένου να το βάλω στη βουλή και να του δώσω τη δυνατότητα να κάνει αλλαγές. Αν πάλι ούτε αυτό με καλύπτει μπορώ να φύγω από τη χώρα διότι ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος είναι λάθος μιας και, μπορεί η δημοκρατία να μην είναι τέλεια, αλλά είναι το καλύτερο πολίτευμα από αυτά που κυκλοφορούν.

Λυπάμαι που βλέπω κάποιους να βιάζονται να κάνουν μήνυση στον παραπάνω κύριο για αυτά που έγραψε. Η γραμμή της “προσβολής” είναι πολύ λεπτή και είναι πολύ εύκολο να την περάσουμε και να φτάσουμε σε ακραίες καταστάσεις. Από εμάς εξαρτάται να καταλάβουμε τα παραπάνω και να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές προκειμένου να μην έχουμε αργότερα να αντιμετωπίσουμε μια αστυνομία σκέψης. Η ελευθερία του λόγου μου επιτρέπει να πω αυτά που λέω, αλλά επιτρέπει και σε εσάς το ίδιο.

Ποιός σας εγγυάται πως στερώντας το δικό μου δικαίωμα να λέω αυτό που θέλω δεν θα επηρεάσει και το δικό σας;

Advertisements

Tagged: , , ,

3 thoughts on “Ποιά είναι τα όρια της ελευθερίας του λόγου

  1. […] Δεν είναι πολλές ημέρες που έγραψα σχετικά με την ελευθερία του λόγου. Αυτό το άρθρο θα το βρείτε εδώ. […]

    Μου αρέσει!

  2. Γιώργος Οκτώβριος 3, 2015 στο 05:38 Reply

    Ωραία προσπάθεια ανάλυσης και συμφωνώ στα περισσότερα.
    Νομίζω πάντως πως είναι λίγο πιο περίπλοκο το θέμα και χρήζει περαιτέρω συζήτησης…

    Σχετικά π.χ. με το έθνος:
    Θεωρείς εσύ πως είσαι Έλληνας και όταν ακούς κάποιον να μιλάει για Έλληνες σκέφτεσαι πως είσαι και συ μέσα σε αυτούς? Εμφανίζεσαι ως Έλληνας σε επίσημα έγγραφα και το αποδέχεσαι? Το κράτος το ίδιο αποδέχεται, χρησιμοποιεί και σου αποδίδει αυτόν τον χαρακτηρισμό? Εάν ναι, τότε εάν εγώ πω κάτι υβριστικό για τους Έλληνες τότε όχι μόνο αυτόματα νιώθεις πως σε προσβάλλω αλλά και το κράτος το ίδιο είναι αναγκασμένο να αποδεχθεί πως σε προσβάλλω (παρόλο που δεν μιλάω για εσένα συγκεκριμένα) διότι ανήκεις στην συγκεκριμένη ομάδα των Ελλήνων.

    Μου αρέσει!

    • Greek Skeptic Οκτώβριος 3, 2015 στο 09:00 Reply

      Ναι και όχι. Ναι, ανήκω στους Έλληνες, όχι δεν θα προσβληθώ αν βρίσεις τους Έλληνες.
      Σε γενικές γραμμές, αν κάποιος βρίσει κάποιον άλλο, μάλλον έχει ξεμείνει από επιχειρήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν ασχολούμαι ιδιαίτερα και σίγουρα δεν νιώθω προσβολή επειδή κάποιος λέει ότι του κατέβει.
      Αλλά έχεις δίκιο. Είναι περίπλοκο ζήτημα και ο κάθε ένας το ορίζει διαφορετικά. Αυτή είναι απλώς η δική μου προσέγγιση.

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: