Η φοβία της γεννετικής τροποποίησης


Πριν από κάμποσο καιρό είχα γράψει ένα άρθρο για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (ΓΤΤ). Όπως συνήθως, δεν περίμενα να αλλάξει άποψη ο κόσμος που ειδικά σε αυτό το θέμα δείχνει να έχει μια προσκόλληση στην άρνηση σε “θρησκευτικό” επίπεδο.

Αυτή ακριβώς η διαπίστωση, πως το κόλλημα είναι σαν σε θρησκεία, με έκανε να συνειδητοποιήσω πως τελικά το γεγονός πως στο θέμα των ΓΤΤ δυσκολευόμαστε να αλλάξουμε γνώμη ουσιαστικά οφείλεται στην πίστη μας πως η φύση είναι ανεξάρτητη από εμάς και δεν θα πρέπει να την αγγίξουμε.

Αν δούμε πίσω στο χρόνο, κάθε φορά που κάποιος έκανε αναφορά σε βιβλία ή ιστορίες για προσπάθεια αλλαγής της φύσης από τον άνθρωπο, τα αποτελέσματα ήταν φρικτά. Μερικά από τα παλαιότερα βιβλία που μπορώ να θυμηθώ πάνω σε αυτό το θέμα είναι το “Frankenstein” της Mary Shelley και “Το Νησί του Δρ Μορώ” του H.G. Wells. Και στις δύο αυτές ιστορίες οι επιστήμονες ξεκινάνε τη προσπάθειά τους με στόχο να πετύχουν κάτι καλό και να βοηθήσουν την κοινωνία. Αλλά τα αποτελέσματα των πειραμάτων τους είναι τόσο απεχθή ώστε στο τέλος σκοτώνονται από τις ίδιες τις δημιουργίες τους.

Από όσο γνωρίζω δεν υπάρχει βιβλίο με παρόμοιο θέμα που να έχει ευτυχές τέλος για τον επιστήμονα και τη δουλειά του.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι το βιβλίο Jurassic Park που έγινε και μια εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία. Για όσους δεν το ξέρουν, η ιδέα είναι πως επιστήμονες έχουν πάρει DNA από το αίμα δεινοσαύρων που βρέθηκε σε κουνούπια που τους τσίμπησαν και που με τη σειρά τους παγιδεύτηκαν σε ρετσίνι, έτσι ώστε να διατηρηθεί το DNA που μετέφεραν μέχρι και σήμερα (όπως γνωρίζουμε πλέον, η διαδικασία αυτή δεν είναι εφιτκή).

Τα κομμάτια του DNA που έλλειπαν οι επιστήμονες τα αντικατέστησαν με DNA βατράχου όπου και κρύβεται η έκπληξη του συγγραφέα. Ένας ήρωας του βιβλίου, ο μαθηματικός Ian Malcolm, προειδοποιεί πως η προσπάθεια είναι καταδικασμένη εκ των προτέρων διότι δεν μπορείς να προβλέψεις το αποτέλεσμα ενός χαοτικού συστήματος ακόμα και όταν ξεκινάς με προκαθορισμένα δεδομένα. Εντάξει, ο συγγραφέας Michael Crichton ήθελε με κάποιο τρόπο να δικαιολογήσει τη κατάρρευση της προσπάθειας αναβίωσης των δεινοσαύρων και να στήσει το σκηνικό για την εξαιρετική καταδίωξη του μικρού αγοριού από τον Velociraptor μέσα στην κουζίνα, που έδειξα στο γιο μου και έμεινε με ανοιχτό το στόμα.

Όλα ωραία, από καλλιτεχνικής άποψης, αλλά ξεχνάμε πως όλη μας η ζωή είναι ουσιαστικά μια κατάσταση σαν αυτή που περιγράφει ο Malcolm. Μια πρόβλεψη για το μέλλον βασισμένη σε προκαθορισμένα δεδομένα. Χωρίς αμφιβολία οι παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα μιας απόφασής είναι πολλοί και αυξάνονται συνεχώς όσο πιο μακριά στο μέλλον έχουμε τοποθετήσει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Αλλά αυτό δεν μας σταματά από το να κάνουμε όνειρα και να ελπίζουμε στο καλύτερο. Σε διαφορετική περίπτωση το ανθρώπινο είδος θα είχε ήδη εξαφανιστεί μαζί με τους δεινόσαυρους. Στη ταινία Jurassic Park, αλλά και στα βιβλία που προανέφερα, η καταστροφή, πραγματικά, δεν έρχεται από τον ίδιο τον πειραματισμό με τη φύση, αλλά από κακή οργάνωση και προγραμματισμό, κάτι που μας διαφεύγει γιατί παρασυρόμαστε από την ιστορία. Το τέρας του Φρανκενστάιν είχε ψυχολογικά προβλήματα (διαβάστε το αρχικό βιβλίο και μη σταθείτε στις διάφορες ταινίες), ο Δρ Μορώ χρειάζονταν οπωσδήποτε βελτίωση των τεχνικών του πριν προχωρήσει στη δημιουργία περισσότερων πλασμάτων, και το Jurassic Park απέτυχε διότι είχε προσλάβει προβληματικούς ανθρώπους και δεν είχαν υπολογιστεί κατά τη κατασκευή οι υποπεριπτώσεις που προκύπτουν από την πτώση του ρεύματος. Αν το δούμε λοιπόν εντελώς ψύχραιμα, τότε πρόκειται για μια σειρά από επιχειρηματικά λάθη και όχι η εκδίκηση της φύσης όπως μας αρέσει να πιστεύουμε.

Αλλά τί σχέση έχουν όλα αυτά με τα ΓΤΤ;

Η φοβία μας για τα “παιχνίδια” με τη φύση εμφανίζεται στη ζωή μας μέσα από αυτά τα βιβλία και τις ταινίες, αλλά έχει προέκταση στην καθημερινή μας ζωή. Όπως είπα και στην αρχή, πιστεύουμε πως δεν πρέπει να αγγίζουμε τη φύση γιατί τα αποτελέσματα θα είναι τραγικά.

Στην πραγματικότητα, εδώ και χιλιάδες χρόνια κάνουμε ακριβώς αυτό! Προσπαθούμε να ελέγξουμε τη φύση και το πετυχαίνουμε. Όλα ξεκίνησαν με τους πρώτους αγρότες που επιλέγαν τη σοδιά που θα φυτέψουν την επόμενη σεζόν διαλέγοντας τα καλύτερα δείγματα προϊόντος από τη σοδιά της τρέχουσας σεζόν. Δηλαδή, αν φυτεύανε ντομάτες τότε έπαιρναν την πιο όμορφη, νόστιμη κτλ και φύτευαν ξανά τους δικούς της σπόρους τον επόμενο χρόνο. Ουσιαστικά έβλεπαν τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της ντομάτας, το φαινότυπο, και έστω και τυφλά, επέλεγαν τα γονίδια που προκαλούν αυτά τα χαρακτηριστικά. Το αποτέλεσμα είναι πως οι ντομάτες που έχουμε σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τις άγριες ντομάτες, όχι γιατί τις αλλάξαμε τα τελευταία χρόνια, αλλά γιατί τις αλλάζουμε σιγά-σιγά από την πρώτη μέρα.

Στην πράξη, και τότε και τώρα, επιλέγαμε ποιά γονίδια θέλαμε στην ντομάτα. Και τότε και τώρα τα νέα γονίδια ήταν προϊόν μετάλλαξης. Μια τυχαία αλλαγή σε ένα γονίδιο που δίνει στην ντομάτα, ή το οποιοδήποτε φυσικό προϊόν, ένα άλλο χαρακτηριστικό ή μια άλλη ιδιότητα. Ακόμα και 1000 χρόνια πριν οι ντομάτες που τρώγαμε ήταν προϊόντα μεταλλαγμένα! Αυτό δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει αλλά δεν παύει να είναι αλήθεια.

Η βασική διαφορά στη γενετική τροποποίηση που γίνονταν παλαιότερα και σε αυτή που γίνεται τώρα είναι πως παλιά οι αγρότες επέλεγαν ότι έβλεπαν χωρίς να ξέρουν γιατί προκύπτουν αυτές οι διαφορές και η διαδικασία ήταν λίγο “αδέξια”. Πλέον οι αλλαγές που γίνονται από τις εταιρίες σαν τη Monsanto (να ορίστε, είπα το όνομα του μεγάλου διαβόλου και όσοι φτάσατε μέχρι εδώ τώρα σίγουρα αρχίζετε να έχετε αρνητικές σκέψεις) είναι αλλαγές ακριβείας και βέβαια τα προϊόντα που προκύπτουν ελέγχονται διεξοδικά.

Προφανώς δεν υπάρχει τίποτα τέλειο σε ότι και αν κάνουμε. Λάθη γίνονται και άπληστοι άνθρωποι υπάρχουν, κανείς δεν το αμφισβητεί. Τη γνώμη μου για το πως πρέπει να διαχειριστούμε τα ΓΓΤ την έχω γράψει, δεν θα επαναληφθώ.

Αυτό που προσπαθώ να πω είναι πως όταν βλέπουμε ξεκάθαρα πως ένας φόβος μας είναι βασισμένος σε παιδικές φοβίες που δεν αιτιολογούνται με τη λογική, τότε θα πρέπει να αναθεωρήσουμε και όχι απαραίτητα να αποδεχθούμε τη νέα ιδέα, αλλά οπωσδήποτε να ψάξουμε μόνοι μας για να βρούμε ξεκάθαρα επιστημονικά στοιχεία που θα μας οδηγήσουν σε ένα (προσωρινό, όπως πάντα), συμπέρασμα.

Αν μη τί άλλο, δεν είμαστε πια πρωτόγονοι για να φοβόμαστε τις αστραπές και να πέφτουμε στα γόνατα όταν ακούμε τον κεραυνό. Ή μήπως είμαστε;

Πηγές:

Advertisements

Tagged: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: